Osmanlı Döneminde Amerika

Paz

Mar

Administrator

OSMANLI DEVLETİ DÖNEMİ TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ

(1795-1914)

ÖZET

Bu makalede, Osmanlı Devleti döneminde yaşanılan Türk-Amerikan ilişkileri incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluşu ve kuruluş yıllarındaki Amerikan dış politika anlayışı ortaya konmuştur. Türk-Amerikan ilişkilerinin başlangıcı ve ilk antlaşmalar ile ABD’nin Osmanlı coğrafyasındaki faaliyetleri incelenmiştir. Çalışmada günümüzde Türkiye Cumhuriyeti’nin yaşadığı bazı sıkıntıların kökeninde Osmanlı Devleti döneminde Türk topraklarında yürütülen Amerikan faaliyetlerinin olduğu vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı-Amerikan ilişkisi, Türk-Amerikan İlişkisi, Ermeni Sorunu, Misyonerlik.

THE RELATIONSHIP BETWEEN TURKEY AND USA IN THE PERIOD OF THE OTTOMAN EMPIRE (1795-1914)

ABSTRACT

In this article it was studied, the relationship between Turkey and the USA in the period of the Ottoman Empire. Firstly, it was investigated that foundation of the USA and American foreign policy in Ottoman period. Thebeginning of the relationship, treaties with Ottoman Empire and the USA; activities of the USA in Otoman werestudied in this article. The idea emphasized in the article that:, the origins of present problems had begun in OttomanEmpire period because of the American activities.

Key Words: Ottoman-USA relationship, Turkish-American relatioship, Armenian Issue, Missionary.

1. GİRİŞ

Yaklaşık iki yüz yıla yaklaşan Türk-Amerikan ilişkilerinin II.Dünya Savaşı’na kadar daha çok ekonomik boyutta geliştiği, II.Dünya Savaşı’ndan sonra Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) ekonomik bir güç olarak belirmesiyle, ilişkilerin siyasî görünüm kazandığı genel olarak kabul edilen bir görüştür. II. Dünya Savaşına kadar Türk-Amerikan ilişkilerinin sadece ekonomik boyutta kaldığı iddiası ile Türk-Amerikan ilişkileri; II. Dünya Savaşı öncesi ve sonrası şeklinde incelenmektedir. II. Dünya Savaşına kadar Türk-Amerikan ilişkileri iki Türk devleti döneminde benzer karakterde de olsa, Osmanlı dönemi Türk-Amerikan ilişkileri ve Cumhuriyet dönemi Türk-Amerikan ilişkileri olarak yapılan tasnif bu çalışmada esas alınmıştır. Zira, Osmanlı dönemi Türk- Amerikan ilişkilerini sadece ekonomik boyutta ele almak, “gayri siyasî”1 olarak nitelemek ve ABD’nin Osmanlı coğrafyası üzerindeki siyasî faaliyetlerini ve gayelerini görmezden gelmek bir yanılgı olacaktır. Böyle bir yanılgı; “Ermeni meselesi”, “misyonerlik faaliyetleri” gibi günümüze değin uzanan meselelerin olduğu gibi; ABD’nin Orta Doğu, Türkistan, Asya ve Türkiye politikalarının da arka planını görmeyi zorlaştıracaktır. Osmanlı Devleti dönemi Türk-Amerikan ilişkileri sadece ekonomik olaylardan ve antlaşmalardan oluşmamaktadır. ABD’nin “Monroe Doktrini’ni” takip ettiği, yani sözde kendini Amerikan kıtasında tecrit ettiği bu yıllar Amerikan misyonerlerinin Osmanlı coğrafyasında çalışmalarının başladığı yıllardır. Yine o yıllardan başlayarak ABD, “Ermeni meselesi”söylevleri ile Osmanlı Devleti’ni dolayısıyla Türk milletini zor durumda bırakmıştır.

2. ABD’NİN KURULMASI VE GENİŞLEMESİ

İngiltere ile Fransa arasında yaşanan “Yedi Yıl Savaşları (1756-1763)”2 neticesinde İngiltere, Kuzey Amerika’daki Fransız kolonilerini, Kanada ve Hindistan’ı ele geçirmiştir. Ancak savaş nedeni ile İngiltere malî yönden büyük sıkıntıya düşmüştür. Bu sıkıntının giderilmesi amacı ile İngiltere 1764-1765 yıllarında Amerika’daki kolonilerine yeni vergiler koymuştur. İngiltere’nin ek vergi talebine koloniler karşı çıkmıştır. Kuzey Amerika kıtasında İngiliz sömürgesi olan 13 koloni3 ile İngiltere arasında yaşanan vergi anlaşmazlıkları 1774 yılında silahlı çatışmaya dönüşmüştür. İngiltere’ye karşı mücadele veren bu 13 koloni halkı bir araya gelerek mücadelelerini beraber yürütmeye başlamışlar ve 4 Temmuz 1776 tarihinde yayınladıkları “Bağımsızlık Demeci”4 ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD) adı ile bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. “Bağımsızlık Demeci’nin” ilanı ile koloniler halkı ve İngiltere arasındaki mücadele bir bağımsızlık mücadelesi haline gelmiştir. Kolonilerin bağımsızlık savaşı 1783 yılına kadar sürmüştür. Neticede, İngiltere hem karada hem de denizde yapılan savaşları kaybetmiş ve ABD’yi tanımak zorunda kalmıştır.5 İngiltere ABD’yi 3 Eylül 1783′te yapılan Paris Antlaşması ile tanımıştır. İngilizlere karşı İstiklâl mücadelesini kazanan ABD 1861 yılına kadar süratle büyümüştür.6 XVIII. yüzyılın başlarında Fransızlar bugünkü ABD’nin orta kısmını teşkil eden bölgeye hakim olmuşlar ve kralları “Louis’e” atfen bölgeye “Louisiana” adını vermişlerdir. Ancak Fransa 1763 yılında Yedi Yıl Savaşlarında yenilmesi üzerine bu topraklarının bir kısmını İngiltere’ye bir kısmını da İspanya’ya bırakmak zorunda kalmıştır. 1800 yılında bölge tekrar Fransa’nın idaresine geçmişse de ABD 1803 yılında bölgeyi 15 milyon dolara satın almıştır.7 1819′da Florida, ABD tarafından İspanyollardan satın alınmıştır. ABD, 1845 yılında Meksika’dan Teksas’ı ve 1846 yılında İspanya’dan Oregon’u almıştır. ABD, Meksika ile yapılan savaş neticesinde kazanılan yerlerin dışında bütün güney doğu bölgesini Meksika’dan satın almıştır. 1867 yılında ise Alaska, ABD tarafından Rusya’dan 7.2 milyon dolara satın alınmıştır. İspanya ile 1898 yılında yapılan savaş neticesinde ABD Porta Rico’yu ve Filipinler’i ele geçirmiştir. ABD 1917 yılında Karaibler denizinde oldukça önemli olan ve elli adadan oluşan Virgin adalarını da Danimarka’dan 25 milyon dolara satın almıştır8 Bu coğrafî gelişim Amerikan yayılmasıbüyümesi hakkında fikir vermektedir. Bu büyümenin demografik boyutu ise şu şekildedir;

Tablo-1: ABD’nin nüfus artışı (1800-1910)9

Yıl	Nüfus	Yıl	Nüfus
1800	5.5 milyon	1860	31.4 milyon
1810	7.2 milyon	1870	38.5 milyon
1820	9.6 milyon	1880	50.1 milyon
1830	12.8 milyon	1890	62.1 milyon
1840	17 milyon	1900	75.9 milyon
1850	23.1 milyon	1910	91.9 milyon

Tablo 1.’de de görüldüğü üzere ABD nüfusu 100 yılda 15 kattan fazla artmıştır. ABD’nin bağımsızlığının ilk yıllarında birinci hedefi bulunduğu ana kara parçasında genişlemektir. Kanada sınırının çözüme kavuşturulması ve Louisiana’nın 1803′te Fransa’dan satın alınması Amerikan tarihinde dönüm noktası olmuştur.10 Başkan James Monroe Batı yönündeki genişlemenin gerekli olduğunu şu sözlerle belirtmiştir;

“Herkes şunu açıkça görmelidir ki âdil sınırlar içinde kalmak şartıyla toprak genişlemesi her hükûmete daha büyük hareket serbestisi sağlar, güvenliklerini sağlamlaştırır ve diğer yönden bütün Amerikan halkı üzerinde iyi etkiler gösterir. Toprağın büyüklüğü bir ulusun bir çok özelliğini belirler. Kaynaklarının, nüfusun ve fiziksel gücünün sınırlarını gösterir. Kısacası büyük güç ile küçük güç arasındaki farkı ortaya koyar.”11

ABD, “İç Savaşın (1861-1865)” sona erdiği 1865′ten, İspanya-ABD Savaşı’nın patlak verdiği 1898 yılına kadar muazzam bir ekonomik büyüme gerçekleştirmiştir. Bu yıllar arasında buğday üretimi % 256, rafineri şeker üretimi % 460, kömür üretimi % 800, demiryolu uzunluğu % 567 artmıştır. Ham petrol üretimi 3.000.000 varilden 55.000.000 varile, çelik üretimi ise 20.000 long tondan 9.000.000 long tona çıkmıştır.12 Bu büyümede demiryolu kullanımının gelişmesinin büyük etkisi olmuştur.13 Bütün bu gelişmeler ABD’nin sözde inzivada olduğu yıllarda yaşanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı James Monroe 2 Aralık 1823′te kongreye bir mesaj yollayarak, Amerikanın Avrupa’nın sorunlarına karışmaya niyetli olmadığını, Avrupalıların da Amerika sorunlarına karışmaması gerektiğini belirtmiştir. Daha sonra Monroe Doktrini olarak anılacak bu ilkeler yaklaşık 100 yıl boyunca Amerikan hükûmetlerinin kendi yarı kürelerinden çıkmamasını sağlamıştır. Çok daha önemlisi, Avrupa’nın dışarıda tutulduğu bir kıtayı yalnızca ABD tekelinde bir emperyalist yayılmaya açmıştır. 1823 tarihli Monroe Doktrini ile ABD, XX. yüzyılın başına kadar, Avrupa siyasî sistemi dışında kalarak kendisini izole etmiştir.14 İzolasyon politikasının dünyaya ilan edildiği 1820′li yıllar, aynı zamanda ABD’nin misyonerlik hareketine başladığı yıllara rastlamaktadır. Elbette, Atlas Okyanusu’nun ötesindeki Doğu Akdeniz’e meselâ Beyrut’a misyoner yollayan bir devletin küresel hedeflerinin olmadığı iddia edilemez.15

Bu Yazi Bugun: 0 defa, Toplam: 36 defa okundu

Bu Yazıyı Paylaşın

Sayfalar: 1 2 3 4

(degerlendirme yok)

Yükleniyor ...

BENZER YAZILAR:

Seydibeşir Usare Kampı
Beslenme ve Diyet
Tarihteki Hazır Cevaplar
Meme Kanseri
ANZAKLI ÖMER’İN HİKAYESİ

Yazar:

Administrator

Zaman:

Pazar, Mart 2nd, 2008 at 02:47

Kategori:

Türk Tarihi

Etiketler:

Amerikan, Misyonerlik, Osmanlı, Ottoman, Türk

Yorum:

Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuzu yazın, yada trackback ile kendi sitenizden takip edin.

RSS:

RSS 2.0 aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun

Navigation:

« Hazır Cevaplar

Kalp Krizi Belirtileri ve Yapılması Gerekenler »

Yorum Yazın

Adınız (gerekli)

E-mail (yayınlanmayacak) (gerekli)

Website (yoksa boş bırakın)

6c696 Güvenlik kodu (Gerekli)

E-posta yoluyla yorumlardan beni haberdar et

Bunu okuyan bunlarida okudu:
Cem Yılmaz Bir Tat Bir Doku
Anne
Ey Azrail Geliverdin Habersiz

Efendisohbet.CoM

Osmanlı Döneminde Amerika

Yorum Yazın

Bunu okuyan bunlarida okudu:

Giris

Kategoriler

Bağlantılar

Son Yorumlar

Etiketler

Arşivler

Online Users