Kaynakca:
1 “II. Dünya Savaşına kadar olan dönemde, Türk-Amerika münasebetleri gayri siyasî, baÅŸka bir deyiÅŸle ticarî alanda yoÄŸunlaÅŸmıştır.”; Fahir ARMAOÄžLU, Belgelerle Türk-Amerikan Münasebetleri, TTK yay., Ankara 1991, s.IX.
2 Yedi Yıl SavaÅŸları neticesi itibari ile Fransız Ä°htilâli’nin oluÅŸmasında da etkili olmuÅŸtur.
3 Bkz. Harita-I; Bu 13 koloni ÅŸunlardır; NewHampshire, Massachutes, Rhode Island,Connecticut, New York (Hollandalıların “NewNeaderland” ismiyle kurdukları bu koloni1644 de Ä°ngilizlerin eline geçmiÅŸtir.), New Jersey (Hollandalılar tarafından kurulan bu koloni 1644 yılında Ä°ngilizlerin eline geçmiÅŸ ve bu adı almıştır.), Delaware (Hollandalılar ve Ä°sveçliler tarafından kurulan bu koloni 1644 yılında Ä°ngilizlerin eline geçmiÅŸtir.), Pennsylvania, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina ve Georgia kolonileridir.; Erol TÃœMERTEKÄ°N, Anglo- Amerika, Ä°stanbul Ãœniversitesi yayn., Ä°stanbul 1970, s.177.
4 Bağımsızlık Demeci için Bkz. Janko MUSULIN, Hürriyet Belgeleri, Belge yayn., İstanbul 1983, s.79-84.
5 Fahir ARMAOĞLU, XX.yy. Siyasi Tarihi (1914-1980), Türkiye İş Bankası Kültür yay., 6. baskı, Ankara 1989, s.63.
6 Kuruluşunu müteakip ABD yayılması için Bkz. Julien CLAUDE, Amerikan İmparatorluğu, çev. Tahsin Saraç- Aysel Gülercan, Hint yay., 1969.
7 Amerika Tarihinin Ana Hatları, ABD Dışişleri Bakanlığı, İktisadî İşbirliği İdaresi Türkiye Özel Misyonu yay., Basım yeri ve tarihi belirtilmemiş, s.69.
8 TÃœMERTEKÄ°N, a.g.e., s.172-187.
9 TÃœMERTEKÄ°N, a.g.e., s.188.
10 Nurdan ŞAFAK, Osmanlı-Amerikan İlişkileri, OSAV, İstanbul 2003, s.13
11 Henry KISSINGER, Diplomasi, Türkiye İş Bankası Kültür yay., Ankara 1998, s.15.
12 Paul KENNEDY, Büyük Güçlerin YükseliÅŸi ve Çöküşleri 1500′den 2000′e Ekonomik DeÄŸiÅŸme ve Askerî Çatışmalar, Ä°ÅŸ Bankası yay., Ankara 1990, s.283.
13 An Outline Of American Economics, United States Information Agency United States Of America, Basım yeri ve yılı belirtilmemiş, s.10.
14 Türk Dış Politikası, Editör: Baskın ORAN, Ankara, İletişim yay., İstanbul 2002, s.527.
15 ÅžAFAK, a.g.e., s.15.
16 Cezayir, Tunus, Fas ve Trablus eyaletlerinin yönetimi Osmanlılar tarafından “Garp Ocakları” olarak nitelenmiÅŸtir; Akdes Nimet KURAT, “Berberi Ocakları ile ABD Münasebetleri (1774-1916), Ankara Ãœniv. D.T.C.F. Tarih AraÅŸtırmaları Dergisi, C.2, Ankara 1964, s.175-214.
17 Mine EROL, “Amerika’nın Cezayir ile Olan Ä°liÅŸkileri (1785-1816)”, Ä°.Ãœ.E.F. Der., sayı: XXXII, s.689-705.
18 ÅžAFAK, a.g.e., s.10.
19 DoÄŸu Akdeniz ticareti için “levant” kelimesi kullanılmıştır.; Erdal AÇIKSES, “Türk-Amerikan Münasebetlerinin DeÄŸerlendirilmesi”, Türkler Ans., C.14, s.542. *Levanten: Fr. levantin. Yakın DoÄŸoda yerleÅŸmiÅŸ veya evlenerek soyu karışmış Avrupalı kimse.; Türkçe Sözlük, TDK, Ankara 1998.
20 Orhan KÖPRÜLÜ, Tarihte Türk-Amerikan Münasebetleri, Belleten, c.LI., 1987, s.927.
21 Roger R.TRASK, The United States Responce to Turkish Nationalism and Reform (1914-1939), Minneapolis, University of Minnesota Pres, s.5. naklen ÇaÄŸrı ERHAN, “1830 Osmanlı-Amerikan AntlaÅŸması’nın Gizli Maddesi ve Sonuçları”, Belleten, c.LXII, no:234, AÄŸustos 1998, s.457
22 Ä°zmir’deki Ä°ngiliz Konsolosu Francis Werry, Londra’daki ABD diplomatik temsilcisi Rufus King’e, 2 Mayıs 1803 tarihli raporunda “Amerikan bayrağı burada ilk kez 1797 yılında görüldü diye yazıyor.; U.S. State Dept. Files, No. T.238-Roll.1. naklen Orhan KOLOÄžLU, “Türk’le Amerikalı’nın Tanışması”, Tarih ve Toplum, sayı 163, Temmuz 1997, s.17.
23 KOCABAÅžOÄžLU, “DoÄŸu Sorunu Çevresinde Amerikan Misyoner Faaliyetleri”, Tarihi GeliÅŸmeler İçinde Türkiye’nin Sorunları Sempozyumu Dün-Bugün-Yarın, TTK yay., Ankara 1990, s.66.
24 “Bir Amerikan gemisinin 9 Kasım 1800′de Ä°stanbul limanına giriÅŸi, o sıralarda burada bulunan Ä°ngiliz seyyahı Edward Daniel Clarke tarafından gayet canlı bir ÅŸekilde şöyle anlatılır; Bir Amerikan firkateyninin, bu ilk geliÅŸi, Ä°stanbul’da yalnız Türkler arasında deÄŸil, buradaki bütün kordiplomatikte de büyük bir heyecana sebep oldu…”; KÖPRÃœLÃœ, a.g.m., s.928.
25 Akdes Nimet KURAT, Türk-Amerikan Münasebetlerine Kısa Bir Bakış (1800-1959), Ankara 1959,.s.10.
26 Ä°hsan ILGAR, “Ä°lk Türk-Amerikan Ticaret AntlaÅŸması”, Hayat Tarih Mecmuası, c.2 (Ekim 1969), s.5.
27 KÖPRÜLÜ, a.g.m., s.933.
28 KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.10.
29 Bilal ŞİMŞİR, Ermeni Propagandasının Amerika Boyutu Üzerine, Atatürk Üniv. Yay., Erzurum 1984, s.79.
30 AntlaÅŸma metni için Bkz. ARMAOÄžLU, Belgelerle…, a.g.e., s. 1-4.
31 Ä°lknur POLAT, “Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nda Açılan Amerikan Okulları Ãœzerine Bir Ä°nceleme, Belleten, C.LII, 1988, S.629.
32 ARMAOÄžLU, Belgelerle…, a.g.e., s.5.
33 KURAT, “Türkiye ile ABD Arasındaki Münasebetlere Dair ArÅŸiv Vesikaları”, Tarih AraÅŸtırmaları Dergisi, C.5, 1967, s.334.
34 ÅžAFAK, a.g.e., s.41.
35 KURAT, “Türkiye ile…”, a.g.m., .338.
36 “Gizli maddenin Amerikan Senatosu’nca, çeÅŸitli gerekçeler gösterilerek onaylanmamasına raÄŸmen, Washington yönetiminin Osmanlı Devleti’ne Amerikan yapımı gemiler ve denizcilik malzemesi satışına soÄŸuk bakmadığı görülmektedir. ABD BaÅŸkanı’nın talimatları doÄŸrultusunda, Ä°stanbul’daki Amerikan maslahatgüzarı gemi satın alınması konusunda her türlü yardımda bulunacağını Bâbıâli’ye bildirmiÅŸtir. Bu geliÅŸmeler günümüzde olduÄŸu gib, yaklaşık150 yıl önce de Amerikan yasama organı ile yürütme gücü arasında, meselelere farklı yaklaşımlar olabildiÄŸini ve yasama organının itirazına raÄŸmen yürütmenin bir yolunu bulup çoÄŸunlukla kendi hedeflediÄŸi sonucu alabildiÄŸini göstermesi bakımından ilginçtir.”; ERHAN, “1830 Osmanlı-Amerikan AntlaÅŸması’nın Gizli Maddesi ve Sonuçları”, Belleten, C.62, no:234 AÄŸustos 1998, s.465.
37 ERHAN, “Osmanlı-ABD Ä°liÅŸkileri”, Yeni Türkiye Dergisi, Osmanlı Özel Sayısı, C.II, s.237.
38 ERHAN, “1830 Osmanlı-Amerikan…”, a.g.m., s.464.
39 Uygur KOCABAÅžOÄžLU, Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika, ARBA yay., Ä°stanbul 1989, .11.
40 Antlaşma metni için Bkz. Hasan Tahsin FENDOĞLU, Modernleşme Bağlamında Osmanlı-Amerika İlişkileri, Beyan yay., İstanbul 202, s.327.
41 “_____Ä°ngiliz DışiÅŸleri Bakanı Palmerston, Mustafa ReÅŸit PaÅŸa vasıtasıyla Osmanlı için hazırlamış bulundukları ıslahat projesini uyguladı. 1838 tarihli AntlaÅŸma ile Osmanlıyı açık Pazar haline getirdiler.”; Tevfik ÇANDAR, Osmanlının Yarı Sömürge OluÅŸu, Ant yay., Ä°stanbul 1970, s.34.
42 Haluk ÃœLMAN, Ä°kinci Dünya Savaşı’nın Başından Truman Doktrinine Kadar Türk-Amerikan Diplomatik Münasabetleri (1939-1947), Ankara Ãœniv. Siy. Bil. Fak yay., Ankara 1961, s.5.
43 Ä°lber ORTAYLI, “Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nda Amerikan Okulları Ãœzerine Bazı Gözlemler”, Amme Ä°daresi Dergisi, C.14, Eylül 1981, s.87. 44 KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.12.
45 KÖPRÜLÜ, a.g.m., s.935. (Rakamlar dolar olarak verilmiştir.)
46 KÖPRÜLÜ, a.g.m., s.935.
47 ÅžAFAK, a.g.e., s.20..
48 BA, Y.A. HUS 348/82, lef 3, 11.10.1313., BA,Y.A. HUS 287/106, 29.6.1311., BA,Y.A. HUS 287/106, 29.6.1311., BA, Y. A. HUS 348/82, lef 2, 11.10.1313. naklen ÅžAFAK, a.g.e., s.31.
49 Kurthan FİŞEK-Oral SANDER, ABD Dışişleri Belgeleriyle Türkiye-ABD Silah Ticaretinin İlk Yüzyılı 1829-1929, Ankara 1977, s.23.
50 BA, Y.A. HUS 348/82, lef 3, 11.10.1313. naklen ÅžAFAK, a.g.e., s.22.
51 Misyonerlik ve Türkiye’de misyonerlik faaliyetleri için Bkz. Erol GÃœNGÖR, Türkiye’de Misyonerlik Faaliyetleri, Ötüken yay., Ä°stanbul 1999.
52 KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.13.
53 KÖPRÜLÜ, a.g.m., s.936.
54 1870 yılından sonra ABCFM “Board of Foreign Missions of the Presbyterian Church” (BFMPC) ile birlikte çalışmıştır. Bu arada baÅŸka bazı yan ve yardımcı kuruluÅŸlarda devreye girmiÅŸtir. KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.17.
55 Necmettin TOZLU, “Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nda Misyoner Okulları”, Yeni Türkiye, Osmanlı Özel Sayısı, Ankara 1999, s.331.
56 BA, Cevdet-Hariciye, 4935, 1261; BA, HH 25086, 18 Z 1254 naklen ÅžAFAK, a.g.e., s.65.
57 Ayten SEZER, “Osmanlı’dan Cumhuriyete Misyonerlerin Türkiye’deki EÄŸitim Öğretim Faaliyetleri”, Hacettepe Ãœniv. Edeb. Fak. Der., Ekim 1999, s.173.
58 Edwin E. Bliss, Condensed Sketch of the Missions of the American Board in Asiatic Turkey, Boston, ABCFM, 1897, s.18. naklen KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.92-93.
59 KÖPRÜLÜ, a.g.m., s.937.
60 ABCFM ArÅŸivi, Seri ABC, … naklen KOCABAÅžOÄžLU, a.g.e., s.105-s.131.
61 USNA M-353/6, N.867.00/761 naklen Kamuran GÜRÜN, Ermeni Dosyası, Ankara 1988, s.261-262.
7. KAYNAKLAR
Amerika Tarihinin Ana Hatları, ABD Dışişleri Bakanlığı, İktisadî İşbirliği İdaresi Türkiye Özel Misyonu yay., Basım yeri ve tarihi belirtilmemiş.
An Outline Of American Economics, United States Information Agency United States Of America, Basım yeri ve yılı belirtilmemiş.
Armaoğlu, F., Belgelerle Türk-Amerikan Münasebetleri, TTK yayn., Ankara 1991.
———————, XX.yy. Siyasi Tarihi (1914-1980), Türkiye Ä°ÅŸ Bankası Kültür yay., 6. baskı, Ankara 1989.
Claude, J., Amerikan İmparatorluğu, çev. Tahsin Saraç- Aysel Gülercan, Hint yay., 1969.
Çandar, T., Osmanlının Yarı Sömürge Oluşu, Ant yay., İstanbul 1970.
Erhan, Ç., “1830 Osmanlı-Amerikan AntlaÅŸması’nın Gizli Maddesi ve Sonuçları”, Belleten, C.62, no:234, AÄŸustos 1998.
—————, “Osmanlı-ABD Ä°liÅŸkileri”, Yeni Türkiye Dergisi, Osmanlı Özel Sayısı, C.II.
Erol, M., “Amerika’nın Cezayir ile Olan Ä°liÅŸkileri (1785-1816)”, Ä°.Ãœ.E.F. der., sayı: XXXII.
Fendoğlu, H. F., Modernleşme Bağlamında Osmanlı-Amerika İlişkileri, Beyan yay., İstanbul 2002.
Fişek, K.-Sander, O., ABD Dışişleri Belgeleriyle Türkiye-ABD Silah Ticaretinin İlk Yüzyılı 1829-1929, Ankara 1977.
Güngör, E., Türkiye’de Misyonerlik Faaliyetleri, Ötüken yay., Ä°stanbul 1999.
Gürün, K., Ermeni Dosyası, Ankara 1988.
Ilgar, Ä°., “Ä°lk Türk-Amerikan Ticaret AntlaÅŸması”,Hayat Tarih Mecmuası, C.2 (Ekim 1969).
Kennedy, P., Büyük Güçlerin YükseliÅŸi ve Çöküşleri 1500′den 2000′e Ekonomik DeÄŸiÅŸme ve Askerî Çatışmalar, Ä°ÅŸ Bankası yay., Ankara 1990.
Kıssınger, H., Diplomasi, Ä°ÅŸ Bankası Kültür yay., Ankara 1998. KocabaÅŸoÄŸlu, U., Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika., ARBA yay., Ä°stanbul 1989.
—————————-, “DoÄŸu Sorunu Çevresinde Amerikan Misyoner Faaliyetleri”, Tarihi GeliÅŸmeler İçinde Türkiye’nin Sorunları Sempozyumu Dün-Bugün-Yarın, TTK yay., Ankara 1990.
KoloÄŸlu, O., “Türk’le Amerikalı’nın Tanışması”, Tarih ve Toplum, sayı 163, Temmuz 1997.
Köprülü, O., Tarihte Türk-Amerikan Münasebetleri, Belleten, C.51., 1987.
Kurat, A., N., Türk-Amerikan Münasebetlerine  Kısa Bir Bakış (1800-1959), Ankara 1959.
——————–, “Türkiye ile ABD Arasındaki Münasebetlere Dair ArÅŸiv Vesikaları”, Tarih AraÅŸtırmaları Dergisi, c.5, 1967.
Sezer, A., “Osmanlı’dan Cumhuriyete Misyonerlerin Türkiye’deki EÄŸitim Öğretim Faaliyetleri”, Hacettepe Ãœniv. Edeb. Fak. Der., Ekim 1999.
Şafak, N., Osmanlı-Amerikan İlişkileri, OSAV, İstanbul 2003.
Şimşir, B., Ermeni Propagandasının Amerika Boyutu Üzerine, Atatürk Üniv. Yay., Erzurum 1984.
Tümertekin, E., Anglo-Amerika, İstanbul Üniversitesi yayn., İstanbul 1970.
Türk Dış Politikası, editör: Baskın Oran, Siyasal Kitapevi, İstanbul 2002.
ALINTI:GAZİ ÜNİVERSİTESİ KIRŞEHİR EĞİTİM FAKÜLTESİ DERGİSİ, Cilt 6, Sayı 1, (2005)
Bu Yazi Bugun: 0 defa, Toplam: 38 defa okundu
(degerlendirme yok)
Loading ...BENZER YAZILAR: